Benigno Servillano "Ninoy" Aquino, Jr. (November 27, 1932 – August 21, 1983)

The assassination of Senator Benigno Aquino, Jr. in August 21, 1983 like GOMBURZA's execution triggered the Pilipino people to say..."tama na, sobra na!" stood up & raised their arms! But who was Benigno Servillano Aquino, Jr. besides being the rallying point of “The EDSA Revolution?”

In 1899, Aguinaldo made his last stand in Tarlac before he fled to the mountainous North where he was eventually captured by the Americans, with help from the Macabebe Scouts. It was in Tarlac where the Republic fell as the Philippine-American War deteriorated into scattered guerilla operations. One of Aguinaldo’s generals, Servillano Aquino, native of Angeles, retired & resettled in Concepcion to tend to his farm & raise his children, one of whom was Benigno Aquino Sr., Ninoy’s father.

It was also in Tarlac where Pampanga’s revolutionary funds amounting to one million silver pesos ended up & got lost, according to historian Rafaelita Hilario Soriano in her book “The Pampangos.” Soriano’s father, Gen. Tiburcio Hilario, then Governor of Pampanga, turned over the funds to Gen. Antonio Luna in the house of Julian Santos in Tarlac, Tarlac, in the presence of witnesses. Three days later, Gen. Luna was assassinated & nobody knows to this day where the money went, although there are whispers that a prominent family in Tarlac got hold of it.

Ninoy got his political instincts from the Aquino family. His grandfather Servillano Aquino during the struggle against the Gringos, rose to the rank of general! Gen. Servillano was captured & condemned to death for shooting Gringo prisoners, because he said... "they eat too much!" But he was pardon after serving four years in Gringo's jail. To show his hatred & resistance to the US, he refused to learn English & only spoke Tagalog & Spanish, 'till his death.

History was written by the victors & they have the unopposed opportunity to right the wrong they may have committed. Victors without their collaborators, most of the time victory is unattainable. Unfortunately collaborators who joined the losers retained the bad title "collaborator of the enemy" & while collaborators who joined the victors, upgraded their title to "heroes!" ...amazing difference, right? A very good example was the case of Manuel Roxas, a very close associate of Gen. McArthur. During US colonial administration was the Speaker of the House of Representatives, a senator & a member of Quezon cabinet. Upon the escape of Quezon & McArthur from Corregidor because of the sure victory of the invading Japanese forces, Quezon signed a decree making Roxas in line with Qsmena to the presidency in case of his death.

April of 1942, Roxas surrendered or captured, was in the hands of the Japanese. The Japanese aware of Roxas' political innovations, offered the "puppet" presidency before offering the position to Jose Laurel. The assurance of presidency by Quezon under the US might have stop Roxas in accepting the offer. June of 1943, Roxas was the principal author of the "puppet" constitution & worked in the Laurel cabinet as Minister Without Portfolio.

As the 1944 "US Invasion of the Philippines Part II" near, Laurel & his cabinet member fled to Baquio. April 1945 US troops were in Baquio, Laurel's cabinet; Roxas, Jose Yulo, Quintin Paredes, Antonio de las Alas & Teofilo Sison "crossed the US troop lines. Press released by McArthur (like I mentioned, a very close friend of Roxas) indicated; Yulo, Paredes, de las Alas & Sison as "captured." Roxas was reported "liberated." Latter in our history Manuel Roxas was "the first president of the independent Republic of the Philippines."

To name few "Sajonistas" (as Pilipino revolutionaries called Gringo collaborators), now "heroes" Jose Abad Santos, Cayetano Arellano, Pedro Guevara, Efifanio delos Reyes, Luis Quezon, Sergio Osmena & many, many more.

1935 an abortive uprising against the Gringos by the SAKDAL movement headed by Benigno Ramos went to Japan, the country who have been supporting the Philippines against Spain. In 1937 Ramos came back to the Philippines & formed GANAP. The short live GANAP in 1942 was dissolved by the Japanese forces in the Philippines & incorporated it to form KALIBAPI "Kapisanan sa pag Lilingod sa Bagong Pilipinas” or KALIBAPI.

Benigno Aquino Sr., being brought up in a family with a strong resistance against the Gringos & at the young age of 23 was the Speaker of the Lower House, he immediately proposed independence from the US & have close ties with neighbor countries in Asia. Agreeing to head the Kalibapi as its Director-General & his secretary-general was a pro-Japanese former congressman Pio Duran. Aquino made tours of the provinces setting up Kalibapi chapters. Kalibapi was the chief medium for carrying Japanese directions & policies. May, 1943 Kalibapi established "Philippine independence." The National Assembly elected Benigno Aquino Sr. as its speaker. He was replaced by Camilo Osias as director-general.

Benigno Aquino Sr. was incarcerated for treason after WW II for promoting Kalibapi during the Japanese occupation. He was freed on bail & unfortunately while watching a boxing match at the Rizal Memorial Coliseum, Benigno Sr. suffered a heart attack & died. Pilipino nationalist of yesterday & to this day glorify Benigno Sr. for his defiance of the US imperialism!

Ninoy was 14 & pleaded his father's case,
"...why should he have been judged for working with the Japanese when others were praised for cooperating with the Americans? They are both foreigner."

Japan who was a big supporter of Philippine revolution against Spain considered El Presidente Aquinaldo & Gen. Artemio "Vivora" Ricarte to be the "puppet" president during the Japanese occupation. Surprisingly after WW II El Presidente Aquinaldo was offered a government position by the Gringos, but El Presidente ...Refused!!!

At age 17, Ninoy Aquino was the youngest war correspondent to cover the Korean War for the newspaper The Manila Times under Joaquin "Chino" Roces. Because of his journalistic feats, he received a Philippine Legion of Honor award from President Elpidio Quirino at age 18. At 21, he became a close adviser to then defense secretary Ramon Magsaysay.

HukBaLaHap (Hukbong Bayan Laban sa Hapon) or HUK, was a socialist poor peasants fighting for reforms, resisting Japanese & other imperialist invaders. Though fighting with USAFE against the Japanese, but were not funded or given help. Outlawed after WW II, that forced them into guerrilla warfare on Mt. Arayat. With anti communist propaganda by the US, big & small time crimes blamed by the puppet Philippine government to them. Pilipinos feared & had a bad image of the weak & misunderstood Huks.

1953 Magsaysay received a secret message from the head leader of the Huks Ka Luis Taruc, suggesting a talk. With Magsaysay's approval, Manahan preparing to reply, but the young Manila Times reporter Ninoy Aquino was trying on his own to interview Taruc. Aquino knowing proper contacts, challenged Manahan & Manahan fearing leakage, cooperated.

Ninoy & Taruc first met in a village north of Manila in January 1954. Taruc after digging Ninoy's family background, trusted the young reporter. Taruc discussed about poverty, injustice, Philippine agrarian reform & insisting for a complete pardon. Finally on May, Magsaysay asked Ninoy to meet Taruc for the second time. Meeting was set early in the morning at Barrio Santa Maria, Pampanga. This time troops was with him, surrounded the area. Meeting was at 6:30 am & if Ninoy failed to return by 9:00 am, the troops will blow the place down!

According to Ninoy... "Taruc was surrounded by the peasants and he looked like them, in a gray peasant shirt, brown pants & straw hat."

After shaking hands, Ninoy said... “Do you accept the president's terms?"

Ka Luis Taruc said... "I accept."

Ninoy got his front page & boosted his career!!!

1972 a constitutional convention in which the dictator marcos pressed for a change from a presidential to parliamentary, making the him prime minister immediately. Scared that he might not have a chance with the coming 1973 election, with presidential candidates; senator Benigno Aquino Jr., Raul Manlapuz (has been backed & financed by the CIA) & Jaime Ferrer.

January 3, 1969, Jose Ma.Sison head of Kabatang Makabayan & 11 students secretly met in Mangatarem, Pangasinan proclaimed the Communist Party of the Philippines. The 12 had the problem of finding an armed force to carry the plan. Senator Benigno Aquino had an intimate, feudalist relationship with former Hukbong Mapagpalaya ng Bayan, Bernabe Buscayno (Commander Dante), who after dissolving HMB had maintained his own unit in Tarlac, around Hacienda Luisita, a sugar plantation own by the Cojuangco family (Cory Cojuangco Aquino's family). Aquino brought Sison & Dante together. Benigno Aquino, Sison & Buscayno close ally, provided funds to launch CPP/NPA, was the basis for the dictator marcos case against Aquino used to detain him under martial law!
(*) note that one of the first acts of President Cory Aquino was to release Sison & Buscayno from prison.

marcos upset US government, by proclaiming martial law on September 12, 1972 & instituted rule by his own. marcos’ martial law objective was the crushing of rivals of Pilipino elite. Bourgeois opponents arrested, senators Benigno Aquino, Diokno, Osmena & Lopez families. Seizure of Lopez's Meralco, Jacinto's Iligan Steel & many more. In 1980 Benigno Aquino was released from detention & allowed to go to the US for medical reasons. "New Society" was maintained, marcos oppositions in jail, Pilipino people brain washed by the marcos' controled media, he lifted martial law.

August 21, 1983 Aquino who had close association with the State Department & with old CIA contacts, prepared for a return to the Philippines to lead an anti-marcos political movement. Arrived in Manila & was escorted from his plane at the Manila International Airport, “assassinated by a man by the name of Rolando Galman.” Ninoy Aquino's funeral was the biggest & longest funeral since Mahatma Gandhi. The well "orchestrated CIA People Power" followed!

marcos without his "friend" Ronald Regan's support, was forced to agree to leave Malacanang Palace. Disillusion, disoriented, sick, drugged...he though that the plane was taking him & his family to PAOAY , Ilocos, instead they landed in HAWAII in his "friend" Ronald's order.

...let the truth prevail & be the basis for building our identity as a Pilipino,

ka tony (Nov. 27 ’09)

"Ang Maigsing Buhay ni Emilio Jacinto"

(Disyembre 15,1875 - Abril 16,1899)
...tagapagpayo, kalihim, tagapangasiwa, tagapagpaganap, tagapagtala, tagapaglimbag, mangangatha, makata, heneral at utak ng himagsikang Katipunan.


Ang sityo ng Tondo ang maaaring tawaging “kuna ng himagsikan” Ang mga Tondeno ay nagtaas ng kanilang kamao laban sa mga imperyalistang/kolonyalistang Kastila. Taong 1587 ay tinaguriang “Tondo Conspiracy” na pinamunuan ni Agustin de Legazpi. Kasama ni de Legazpi ang tiyo niyang si Lakan Dula at mga Tondeno na sina; Magat Salamat, Martin Pangan, Juan Bernal, Geronimo Basi, Gabriel Tuambakar, Calao, Luis Amanicaloa, Gustin Manuguit at Pitongatan. Ito’y kumalat, umabot sa Taquig, Navotas, Bulacan at Pampanga, ito’y nabuo sa pamamagitan ng “unang lansangan” ng mga “taga ilog” (Tagalog), ang ilog Pasig. Sa pampang ng ilog Pasig nabansagan ang panagalan ng mga “Kapampangan” (ka pam pang). Nagbigay nang pagtulong sa nasabing pagaalsa ay ang bansang Hapon at ang Sultan ng Brunei.


Tulad ng nakararaming pagaalsa, isang Hudas na pinagkakatiwalaan ni Magat Salamat, na si Antonio Surabao ang nagsaad sa lihim na himagsikan laban sa mga Kastila ng mga Tondeno. Si Surabao ay nagtungo kay Gobernador Santiago de Vera at sinumbong ang lihim na pagaalsa. Ang mga pinuno ng “Tondo Conspiracy” ay binitay at ang iba naman ay piniit at kinumpiska ang kanilang ari-arian. Sina Calao, Luis Amanicaloa, Gustin Manuguit at Pitongatan, naman ay ipinatapon sa bayan ng mga Asteka, Mexico. Sila ang pinakaunang mga Pilipino na nanirahan nang permanente sa bayang ito.


Nakaraan ang 309 taon sa sityo na naman ng Tondo, sumulpot muli ang pinunla ni Agustin de Legaspi, dalawang hugot sa masang Tondeno na magsisimula at ipagpapatuloy ang nasawing “Tondo Conspiracy” …Andres Bonifacio at Emilio Jacinto!


Bago isinilang at nagkaroon ng Arhentinong Che Guevara na utak ng himagsikan ng bansang Cuba, ang Pilipinas ay na unang nagkaroon ng Emilio Jacinto. Siya ay nabuhay nang napakaigsi, subalit malalagpasan si “Che” sa nagawang kontribusyon sa larangan ng himagsikan. Ang henyo at matapang na Emilio Jacinto ay pumanaw ng napakabata – 24 taong gulang, napakaigsi, walang drama at kulay! Pumanaw sa sakit at hindi sa digmaan. Subalit maigsi man ang kaniyang naging buhay, napakarami at napakamahalaga ang kaniyang nagawa para sa himagsikan! Kung hindi kay Jacinto ang 300 Katipunero ay hindi dumami nang hangang 30,000. Binigyan niya nang nararapat na direksyon, disiplina, at asal upang marating ang tumpak na layunin ng lihim na samahang Katipunan.


Siya ay anak nila Mariano Jacinto, isang “tenedor de libro” sa isang malaking kalakalan sa Binondo at Josefa Dizon, isang “comadrona” na mula sa kilalang mayaman angkan ng mga Dizon. Anim na taon gulang pa lamang si Jacinto ay marunong na siyang magsalita nang Kastila (“lengua de tienda” o mababang uri ng kastila).


Nang sumakabilang buhay ang kanyang ama, naghirap ang buhay ng magina. Ang magina ay lumipat sa Trozo, Tondo ang pook pang masang prolitaryo. Nagiisang naghahanap-buhay ang kaniyang ina kaya’t hindi kayang balikatin ang kanilang dating pamumuhay. Ang ang gamit na damit ni Jacinto ay mga lumang baro na nabili mula sa bahay-sanglaan, tinatabas na muli at nililiitan ng kaniyang ina upang maisuot ng batang Jacinto. Nang magsimulang pumasok si Jacinto sa paaralan ni Pascual Ferrer, naging tuksuhan siya ng kaniyang mga kamag-aral na tila basahan at napakalaki para sa kaniya ang suot na mga damit. Ang sinturon ay gawa mula sa lumang saya ng ina, ang sintas ng kaniyang sapatos ay mula sa itim na basahan.


Dahilan sa kanilang kahirapan sa buhay, napilitan ang ina na ipaapon ang anak sa kanyang kapatid na si Jose Dizon, tiyo ni Jacinto na bandang huli ay isa sa mga martir na binaril sa Bagumbayan, dahilan sa kaniyang pagsapi sa Katipunan. Sa pamamagitan nang tulong ng kaniyang tiyo, nakapagtapos si Jacinto ng “Bachelor of Arts, sa San Juan de Letran. Tapos nito’y nagpatala naman siya sa Universidad de Santo Tomas’ upang mag-aral ng abogasya. Marahil sa sinapit na panunukso, paghamak na tinanggap mula sa pagkabata at mga nababasang propaganda nila Rizal at M.H. del Pilar tunkol sa pagmamalupit ng mga Kastila, ang mapusok na batang 17 taong gulang ay naakit nang tuluyan sa himagsikan.


Hulyo 7,1892, dinakip si Rizal at ipinatapon ng mga Kastila sa Dapitan, Mindanao. Sumapit ang gabi ng araw na iyon, sinimulan ni Andres Bonifacio ang balak na himagsikan sa tahanan ni Deodato Arellano, na nasa kanto ng Azcarraga at Ylaya, Tondo. Nandoon rin sina Ladislao Diwa, Valentin Diaz at Teodoro Plata, itinatag ang “Kataastaasan,Kagalanggalangan Katipunan ng mga Anak ng Bayan.” Sila ay sumumpa at nangako na sisimulan ang himagsikan at magaakit ng iba pang mga sasapi.


Sumunod na taon, si Deodato Arellano ay pinalitan ni Roman Basa bilang supremo ng Katipunan. Subalit tulad ni Arellano, hindi rin natupad ni Basa ang tungkulin bilang supremo, hinirang at pinapilitan ni Andres Bonifacio si Basa. Habang nanunungkulan si Bonifacio sa isang kalakalan, Fressel Company, dito’y nakilala si Jacinto. Palibhasa’y magkatugma ang kanilang pakikibaka, himagsikan at kalayaang inaasam, buwan ng Mayo 1893, sumapi sa Katipunan ang dalawang istudyante, si Jacinto at Pio Valenzuela na nagaaral ng medisina


Napahanga ni Jacinto ang Supremong Bonifacio sa taglay na talino, sipag, at katapatan ng 12 taon gulang na mas bata sa Supremo. Siya ay pinagkatiwalaan at hinirang na Tagapagpayo, Kalihim, Heneral ng Morong, Ministro at Piscal ng Katipunan. Minsan’y pinain ni Bonifacio ang sarili sa panganib upang iligtas ang buhay ng batang Jacinto. Yapos ni Bonifacio, ang punlo na sana’y tatama at ikakamatay ni Jacinto ay nagdaan sa kohelyo ni Bonifacio.


Minsa’y nautusan siya ng Supremo upang sagipin sa kamay ng mga Kastila at tuloy na hikayatin si Rizal na sumapi at pamunuan ang Katipunan, habang ang sinasakyan ni Rizal na barko ay nakadaong. Patungong Maynila si Rizal, upang doon naman ay lumulan sa barkong patungong Cuba. Si Rizal ay nagboluntaryo maging mangagamot sa ilalim nang bandila ng Espanya. Ang Cuba na kolonya rin ng Espanya tulad ng Pilipinas, ay kasalukuyang naghimagsik laban sa mga Kastila. Ang mga kolonyalistang Kastila ay nangagailangan ng mga mangagamot, upang mabigyan nang pangunang lunas ang mga sugatan nilang Cazadores doon. Si Jacinto ay nagpangap na isang kargador na Insik upang makasakay sa barkong lulan ni Rizal. Natagpuan ni Jacinto si Rizal sa isang silid ng barko at doon sila ay nagusap at sinaad ni Jacinto ang sanhi ng kaniyang pagbabalatkayo, pagligtas at pamumuno ni Rizal ng Katipunan. Nasawi ang ninanasa nila Bonifacio at Jacinto, sapagkat si Rizal ay buo sa kaniyang kalooban ang balak na gawain sa Cuba, bukod dito'y siya ay hindi sangayon sa himagsikang Pilipino, tinangihan ang alok at binabalak nila Bonifacio at Jacinto para sa kaniya. Si Rizal, tulad ng hinihingi ng mga Creole at mga Ilustrado, sila ay maging kapantay ng mga Penisulares at Insulares sa lipunan ng kolonyang Pilipinas. Sa hinihingi ng tadhana ng dumating si Rizal sa Maynila, ang barkong kaniyang sasakyan ay nakaalis na patungong Cuba. Ano kaya ang nangyari kung si Rizal ay nakarating nang maaga at nakasakay sa naturang barko at naging mangagamot sa Cuba?


Sa tindi ng kapusukan, maihahambing si Jacinto sa mga batang lider na aktibista noong panahon ng diktador na si marcos. Labag sa utos ng ina, tumigil si Jacinto sa pagaaral upang ibuhos ang kaniyang panahon at talino sa ikabubuti, pagpapalawak at pagtagumpay ng himagsikan. Sumulat siya ng “Panatang Panunumpa” para sa mga sumasapi sa Katipunan. Siya rin ang sumulat nang “Kartilya ng Katipupunan” aral at batas na dapat sundin ng mga Katipunero. Sumulat rin siya nang pilosopyang/politikal na aklat na hindi nalibag, “Liwanag at Dilim.” Hindi lang ito ang aklat na naisulat, marami pang iba, tulad ng; “Pahayag,” “Sa mga Kababayan,” “Ang Kasalanan ni Cain,” “Pagkatatag ng Pamahalaan sa Hukuman ng Silangan” at “Samahan ng Bayan sa Pangangalakal.” Sina Bonifacio, Valenzuela at Jacinto ay nagtulong-tulong sa pagsulat, paglimbag at pagkakalat nang pahayagan ng himagsikan, “Kalayaan.” Si Jacinto rin ang nangasiwa sa paggawa ng pulburang gamit sa bala ng baril, siya rin ang pinuno at tagapagisip nang mga espiya ng Katipunan.


Nakatangap ng balita mula sa kanilang espiya sila Bonifacio na nabunyag ang lihim na samahang Katipunan at sila’y hinahanap upang dakpin ng mga Kastila, sila’y tumakas at nanawagan sa lahat ng mga Katipunero na magtungo sa Balintawak. Agosto 21,1896, nagpulong sila Bonifacio at Jacinto sa bahay ni Apolonio Samson sa pook ng Kangkong upang pag usapan ang nararapat gawin.


Ang Kangkong ay bahagi ng Caloocan, ito’y bukirin, magubat ang paligid ng kamaynilaan at ligtas sa mata ng mga kaaway. Dito ay muling silang nagtipon pagkaraan nang 2 araw sa bakuran naman ni Juan Ramos anak ni Tandang Sora - Melchora Aquino. Napagkaisahan nilang simulan na ang himagsikan, Agosto 29,1896. Pinunit nila ang kani-kaniyang mga “cedula” at sumigaw na hindi na sila magpapailalim sa Espanya kailanman.


Kinabukasan sila ay lumipat sa bahay ni Tandang Sora upang ‘di mapuna ng mga taga Balintawak ang nangyayari. Sumunod na araw sumalakay ang pangkat ng Kastila, dahilan sa kapos sa sandata maliban sa mga itak, napilitang tumakas ang mga Katipunero sa Balara na inabot nang hating gabi, at patuloy na tumakas hangang sa bundok ng Marikina.


Sa dinamang pagurong at kakulangan sa sandata, sila ay nagbalak na salakayin at agawin ang mga armas sa El Deposito, ang pook na imbakan ng tubig para sa Maynila, San Juan del Monte (ngayon ay Pinaglabanan, San Juan). Agosto 30, 1896, pinamunuan nila Bonifacio, Jacinto at mayroong 800 Katipunero, sinalakay ang El Deposito na doon ay mayroong 100 sundalong Kastila na nagsipagurong at nakulong.


Bitbit ng mga Katipunero ang naagaw na mga sandata at balak salakayin ang Maynila, ngunit sa Caloocan pa lamang sila ay sinalubong ng hukbong sandatahang Kastila na patungo upang sumaklolo sa El Deposito. Nangagsiurong ang mga Katipunero na umabot sa kalayuan ng Mandaluyong. Mahigit na 150 na mga Katipunero ang napatay at 200 naman ang nadakip ng mga Kastila, karamihan dito ay binitay sa Bagumbayan nang huwag tularan ng kapuwa Pilipino.


Matapos ang piyasko at pagkatalo sa El Deposito, hinirang ni Bonifacio si Jacinto na Pinunong Heneralisisimo ng mga Katipunan sa Maynila at paligid, Laguna, Bulacan at Nueva Ecija. Patuloy rin si Jacinto bilang pinunong tagapagpayo at kalihim ng Supremo Bonifacio.


Siya ang ingat-yaman ng mga abuloy na salapi at gamit, taga pamahala nang mga; baril, bala at iba pang sandata. Nilimbag rin niya ang mga makabayang tula at mga kathang awit ni Julio Nakpil. Siya rin ang na mamahala ng mga propaganda at ang pahayagan ng Katipunan, “Kalayaan.”


Laging abala, kulang sa pagtulog, pagkain at hirap sa dami nang gawain, sunud-sunod na pagkatalo sa malakas, mas marami at maarmas na hukbong Kastila, si Jacinto nagkaroon ng karamdaman. Labag si Jacinto sa pagtungo ni Bonifacio sa Tejeros, Cavite, upang mamagitan sa hindi magkaisang Magdalo at Magdiwang na mga Katipunero. Bukod sa may karamdaman upang sumama kay Bonifacio, siya’y pansamantalang inatasan ng Supremo na maiwan at pamunuan ang hukbo. Kasama ni Bonifacio ay ang maybahay niyang, si Gregoria de Jesus at ang dalawa niyang kapatid, Procopio at Ciriaco. Dito sa Tejeros, Cavite naganap ang malagim na katapusan ng Supremo, kaniyang dalawang kapatid at paggagahasa sa kaniyang maybahay, sa kamay ng mga kawal at kautusan ni Emilio Aguinaldo, Mayo 1897.


Pinaslang ang minamahal niyang punong Supremo, ang salamin ng katotohanan, ang pinunong hugot sa masang Tondo at ang liwanag ng Sosyalistang Silangan. Sa tindi nang lungkot at galit ni Jacinto ito’y tumanging kilalanin ang pamahalaan at ang pamumuno ng Katipunan na inangkin at inagaw ni Aguinaldo. Sa kahilingan ng mga Katipunerong tapat sa pinaslang na Supremo, ipinagpatuloy ni Jacinto ang pamumuno sa Laguna laban sa mga Kastila na tulad ng habilin sa kanya ni Bonifacio.


Octubre 8,1897, dala marahil ng matinding kalungkutan, sinulat ni Jacinto ang tulang, “A La Patria” (Para sa Bayan), habang siya ay nasa ilalim ng punong niyog sa Santa Cruz, Laguna. Binatay niya ito sa “Mi Ultimo Adios” (Huling Paalam) ni Rizal, ang tula ay nilagdaan ng isa sa dalawa niyang lihim na pangalan, “Dimasilaw” (Pingkian, ang isa naman), ang tulang ito ang nagsilbing huling paalam ni Jacinto.


Pebrero 1898, siya ay kasamang nakipagdigmaan sa mga masandatahang Kastila na “Cazadores” sa barrio Maimpis, Magdalena, Laguna. Natamaan siya ng punlo sa kaniyang hita at ito ang naging sanhi ng kaniyang pagkabihag. Kaladkad siya ng mga kaaway habang sugatan sa simbahan ng Magdalena, dito siya ay hindi binigyan ng pangunang lunas, hangang sumapit sila sa simbahan ng Santa Cruz na dito lang siya ginamot ng mga Cazadores nang mahubha niyang sugat.


Pinarusahan at siniyasat siya ng mga kaaway, sa kabutihang palad nasa kaniyang pitaka ang “permiso” ng isang taksil na Pilipinong espiya ng Kastila. Nagpanggap siyang “Florentino Reyes,” ang Pilipinong tiktik ng mga Kastila. Ipinakita niya ang “permiso” ni Reyes, at nagkunwa na siya nga ang nasabing espiya. Pinaniwalan ng mga kaaway at pinawalan si Jacinto. Ang buong katotohanan, nadakip ng mga Katipunero ni Jacinto ang tunay na Florentino Reyes, itinago ni Jacinto ang “permiso” upang kung sakaling madakip siya, tulad nang nangyaring ito'y kaniyang magagamit. Matapos siyang palayain sa Laguna, nagtago siya sa Maynila.


Habang nagpapagaling at bumabawi ng lakas si Jacinto, Mayo 1,1898 ang hukbong dagat ng Amerika sa pamumuno ni George Dewey, pinataob ang pang hukbong dagat ng Espanya, kasama na rito ang pangunahing barko ni Admirante Patricio Montojo na “Maria Cristina” sa Manila Bay. Ang mga Katipunero naman’y napasuko na ang lahat halos nang mga pook sa paligid ng Maynila (Intramuros), patuloy ang paglulunsad nang pagsalakay sa loob ng Maynila (Intramuros). Pinutol ng mga Katipunero ang rasyon nang tubig at pagkain sa Intramuros. Tuloy lahat ng mga naninirahan sa loob ng lunsod ay walang mainom at makain. Ang mga naninirahan dito ay umaasa na lang sa ulan at napakaduming tubig mula sa balon. Mga kabayo, aso, pusa pati na daga ang kinakain ng 250,000 taga Intramuros. Tambak ang mga basura sa lansangan, tuloy marami ay nagkasakit. Hindi nagtagal, dahilan sa tindi nang sinasapit sa loob ng Maynila, ang mga Kastila’y nakipagkasunduan sa mga Amerikano. Tunay na kahiya-hiya na sumuko sila sa mga “Indio” at kung maaari ay sa mga kapuwa “puting balat” na lamang sila susuko. Nagmakaawa na pigilan ng mga Amerikano ang pagpasok at pagsalakay ng mga Katipunero sa loob ng Intramuros. Ang mga kolonyalista namang Gringo ay pumayag at isinagawa ang “lutong macao” na pagsuko, Agosto 13, 1898, ng mga Kastila sa Intramuros. Dito’y ipinasa ng Espanya sa Estados Unidos ang kanilang mahigit na 300 taon pagsakop sa Pilipinas. Ang mga Gringo naman ay itinirik ang kanilang bandila sa Intramuros at inangkin ang tagumpay!


Lito at ‘di malaman kung ano ang gagawin, si Jacinto ay sumulat kay Apolinario Mabini na naghahangad na ipagpatuloy ang kaniyang pag-aaral nang batas sa binabalak at ilulunsad na pamantasan ng mga Pilipino sa Malolos, Bulacan. Kinagalak ito ni Mabini sa binabalak ng henyong Jacinto at pinagpayuhan ang binata na magpalista at magmatrikula bago mag-Disyembre 1,1898.


Ang balak ay hindi natuloy at tila nagibang isip si Jacinto, nagbalik siya sa Laguna sa kahilingan ng mga tapat sa kaniyang mga Katipunero. Pinamunuan niya ang nagsisiklab na alitan ng mga Pilipino at mga Amerikanong mananakop sa Pilipinas. Sa inaasahang mangyayaring ay sumabog nga, ang digmaan ng Pilipino at Gringo noong Febrero 4,1899. Nakipagpulong at pinagunahan ni Jacinto ang paghahandang pagkikipagdigmaan sa bundok ng Majayjay. Sa kasawiangpalad si Jacinto ay dinapuan ng malaria. Marahil sa pagod, kalungkutan, sa mga sugat na natamo sa digmaan, pagpupuyat, kulang sa pagkain, humina ang katawan at napakadaling dapuan ng sakit. Sumakabilang buhay ang binatang 24 taon gulang lamang, Abril 16,1899, ang utak ng Katipunan, ang tagapagpayo ng Supremo, ang mapagpaakit sa idolohiyang pangmasa ng Pilipinas, na sana ay pinakaunang bayan sa buong mundo… SOSYALISTANG REPUBLIKA ng PILIPINAS!!!



ka tony
ika-8 ng Hulyo, 2009
Ito’y alay ko sa aking ama na si Antonio Donato I, na ang kaarawan ay ika-8 ng Hulyo,1906. Sa aking sumakabilang buhay na bayaw at manunulat, Jose Buhain na nagbigay inspirasyon ayon sa buhay ni Emilio Jacinto.

Who is ISABELO DONATO?

I came across a book by Ambeth R. Ocampo, titled "Bones of Contention" The Bonifacio Lectures. In Ocampo's book lecture # 56 and # 57, was about Gat Andres Bonifacio's bolo. Ocampo wrote...


"...in the 1938 Catalogue Of Paintings, Sculptures and Historical Objects published by the National Library and History there were three bolos in the State collection one of them described as follows: "BOLO OF ANDRES BONIFACIO (19th century) Bonifacio had this bolo with him when the Katipuneros gathered in Balintawak." Unlike the other bolos listed, it had no government property number, because it was not donated to the museum but merely placed on indefinite loan by a certain ISABELO DONATO who issued an affidavit published in the column of Alfredo R. Roces that reads:

" 28 August 1896, three days after the incident in Balintawak which ignited the revolution, Procopio Bonifacio, the brother of the hero and Donato's friend, sought refuge in his home located at 189 Calle Soler, Tondo. Procopio was followed latter by Andres Bonifacio and Emilio Jacinto. There, the hero left a bundle for safe-keeping. Meanwhile, Donato after some discussion with a neighbor, Mariano Gomez, decided that his house was not too safe a refuge for the Bonifacios, and so three days later, Andres Bonifacio and his companions were spirited to another home in Calle Lavezares, Binondo. After about a month's of stay, the refugees decided to leave for Cavite. On the night of their departure a dinner was given in their honor in the house of Mariano Gomez. It was in the evening of this departure, after the dinner, that Donato returned to Bonifacio the bundle entrusted to him on the night the hero arrived in Donato's house. Bonifacio opened the bundle which contained a pistol and a bolo and, keeping the pistol, he said to Donato: "I give you this bolo because it would only be a cumbersome to me" This bundle had been opened in the presence of Mariano Gomez"

...(from Alfredo R, Roces, Which Bolo is genuine?" Sunday Times April 10, 1966, p.4)

Donato also stated in the affidavit that the sister of Bonifacio and a certain Vicente Carmona were like wise present and could verify his claims. The so-called Bonifacio bolo was already in the museum as early as 1918 because in the December 5, 1918 issue of La Vanguardia quoted in Roces, Acting Library and Museum Director Jose Escaler thanked Donato for his "voluntary gift" of the bolo. But on January 6, 1919 Donato made it clear to Escaler and the general public that the bolo was not donated but entrusted to the museum for safekeeping. It was not a permanent gift. The museum was destroyed during the Battle of Manila in 1945 and Bonifacio bolo was believed destroyed, too."


It's unfortunate that Bonifacio's bolo was one of the many victims cause by the shelling and bombardment by the Americans, in the Battle of Manila!

…and I'm very proud to say that ISABELO DONATO is my Lolo!

According to my father Antonio Donato Sr., the reason why the brothers Bonifacio & Emilio Jacinto only stayed in my Lolo's house for four days, Mariano Gomez felt it was not safe because persons close to Father Mariano Gil the priest who exposed the Katipunan, live around the neighborhood.

My Lola Poleng (Hipolita San Juan), accompanied by the wife of Mariano Gomez found a place at 840 Clavel near the corner of Elcano in San Nicolas, where the three can spend some time. But again did not stay there long, either. The Supremo "did not find it to his liking." It was near the site where the printing press of "Kalayaan" the Katipunan organ was discovered by the Spanish authorities.

The three moved to 116 Calle Lavezares, a few blocks from Pio Valenzuela's residence where Bonifacio & his wife Gregoria stayed for a time. The Supremo knew San Nicolas quite well & in case of detection, escape is easy. My Lolo Isabelo took care of the daily food, supplies & important news for them. Being a good friend of his brother Procopio, Andres Bonifacio trusted my Lolo Isabelo for intelligence work, the strength, movements of the enemies & their collaborators, in the few days they were together. My Lola Poleng was the niece of Lieutenant Colonel Felipe San Juan, commander of Company I of the Guardia Civil, who was later to join Gen. Aquinaldo as a general. The reason why my Lolo Isabelo could get in & out of the Spanish headquarters in Intramuros without arousing suspicion.

In an interview conducted on August 13, 1965 by historians, my Lola Poleng told the researchers that my Lolo was constant danger. She said he had asked her to hang a red blanket on their window should he get detected & the Spanish authorities look for him in their house, so he would know. She said, my Lolo Isabelo was ready to flee to the mountains with the Supremo in the event that their activities were discovered. This was the man entrusted by Bonifacio to handle espionage work for the Katipunan. San Nicolas a most unlikely place, a growing Manila suburb, dangerously close to the enemy fortress, that Bonifacio chose to set up his headquarters, to direct the operations of the Katipunan, to plot out the next move to wrest the city from Spanish hands. He would leave the place only to inspect the troops in the areas around Manila, to look into their problems, to help them solve their difficulties. It was for the same purpose that he left his San Nicholas headquarters in late November, never to come back.

Having reorganized the Katipunan chapters in Manila & the suburbs, Bonifacio must have decided to look into the conditions of the provincial chapters, particularly Cavite where he had been invited to mediate in the conflict between the Magdalo & Magdiwang factions.

On the day of departure & the request by brothers Andres & Procopio & Emilio Jacinto, Mariano Gomez prepared a farewell dinner for them at their house. At the table were gathered the Bonifacio brothers & their sister, Emilio Jacinto, Mariano Gomez, with his son in law Vicente Carmona, my Lola Poleng & my Lolo Isabelo Donato. After dinner, my Lolo returned to Bonifacio the bundle entrusted to him on the night the hero arrived in his house. Bonifacio opened the bundle which contained a pistol and a bolo and, keeping the pistol, he said to my Lolo: "I give you this bolo because it would only be a cumbersome to me."

With Guardia Civils watching like hawks the areas of Tondo, Binondo & San Nicolas, because of its involvement with the Katipunan, my Lola Poleng said during her interview... "I gave the three my baro't sayas. It's funny they all fitted into them. And Emilio - we could not help laughing he really looked like a maiden." Dressed like women, the three were able to pass the heavily guarded place. From Tondo, Gomez & my Lolo drove the quiles bearing the Supremo & his companion to Tejeron in Makati near the British cemetery.

Latter, off to Cavite the Supremo Andres Bonifacio with Gregoria & his two brothers: Procopio & Ciriaco went to the web of the factional strife between the Magdalos & the Magdiwangs. The brothers not sensing their end is near, our country's freedom & the socialistic dream of greatness ended with them!

ka tony

the 16^th of March, 2009

Nasaan, Kailan at Alin ang Tunay nating Kalayaan?

“Our principles of operation, is to attack and take small, medium cities and extensive rural areas first; TAKE BIG CITIES, THEN THE MAIN CITY LATTER” (quotations from Mao Tse-Tung’s Red Book). Hindi sa ibig ko laging bigyan ng halaga ang mga sinabi ni Mao Zedong, ngunit ang kaniyang pahayag na ito, ay isang makatotohanan at napakabisang operasyong militar. Noong panahon ng Roman Empire nagkaroon ng pagaalsa ang isa sa mga probinsya ng Roma, ang Carthage na ngayon ay bansang Tunisia, sa pamumuno ni Hannibal. Sapagkat ang dagat Mediterrane ay nasakamay ng mga Romano, si Hannibal, kasama ang kaniyang Carthegean militar at mga elepante ay umiwas, ‘di tinawid ang dagat ng Mediterrane sila ay umikot pa Hilaga, patungong Roma. Naglakbay sa baybayin ng Hilagang Aprika, tumawid sa Espania, Pransia (Gaul), nagdaan sa napakalamig na nagyeyelong bundok ng Alps at bumabang pa Timog, patungong Roma, upang salakayin ang lunsod sa likuran nito na walang dipensa. Tinatalo ang mga Carthegean ang mga Romano sa unang nilunsad na Punic War!

Ang mga “Christian Crusaders” sa kagustuhang makuha ang “Holy Land” na nasasakamay ng mga Muslim sa pamumuno ni Saladin, ay naging matagumpay lang sa karatigpook at hindi man lamang nakaapak sa lunsod ng Jerusalem. Sa dahilang ito, ang mga “Crusaders” ay hindi nagtagumpay kaya’t ang Jerusalem ay nasapoder pa rin ng mga Muslim.

Noong pangalawang digmaang mundyal, ang lunsod ng Berlin na kapital ng Alemania, ang siyang huling sinakop ng mga Axis Army, na naging sagisag nang pagtatagumpay. Ganoon din ang naging wakas ng Vietnam War, ang mga VietCong at Regular Army ng North Vietnam ay na sa Khe Sanh, Da Nang at iba pang malabundukin at kagubatan ng Vietnam. Ang huling-huling sinakop ng mga North Vietnam Regular Army at mga VietCong ay ang kabiserang Saigon, na kinatapusang pananakop at pakikialam ng Estados Unidos sa kanilang bayan.

Ang lunsod na kapital ng isang bansa ang kinakailangang sakupin, nang maipatupad ang tunay na tagumpay!!!

Mayo 1, 1898 – “Battle of Manila Bay,” tinalo at pinasuko ni George Dewey ang militar pangdagat ng Espania na nasa pamumuno ni Admirante Patricio Motoya. Dali-dali naman na itinatag ni Aquinaldo na para bang mayroong siyang “deadline,” ang “Kalayaan ng Pilipinas” noong Hunyo 12, 1898. Isinagawa sa “RURAL” o probinsya, Kawit, Cavite at hindi sa lunsod ng Maynila. Bago itatag ni Aquinaldo ang “Kalayaan” katakot-takot na “meeting” ang nangyaring isinagawa ni Aquinaldo at kaniyang mga “self exile” na mga rebolusyonaryo (pagkatapos ng “Pack of Biak na Bato”); Gregorio del Pilar, Isidoro de los Santos, Jose Leyba at mga Amerikanong “consul” at Consul General E. Spenser Pratt. Idinaos ang unang “meeting” noong Abril 24, 1898, sa isang “Pub” na kung tawagin ay “Mansion River” sa Singapore. Sa “Pub” na ito pinagusapan ang “misyon” ng mga Amerikano na paalisin ang mga Kastila sa mga natitirang mga islang kolonya nito; Cuba, Puerto Rico at Pilipinas na kasama ang Guam. Sa pangyayaring pakikipagpulong ni Aquinaldo sa mga Amerikano, ang “paktong” kasunduan na nilagdaan niya at mga Kastila sa Biak na Bato, ay kaniyang sinuway. Marami pang sunod-sunod na “meeting” ang nangyari, tuloy umuwi sa Pilipinas ang mga “self exile” na mga rebolusyonaryo. Sa ginawang pagbalik sa Pilipinas, lumabag na muli sa kasunduan ng “Pack of Biak na Bato.” Marami pang paulit ulit na mga “meeting” ni Aquinaldo at mga Amerikano. Hangang iproklama nga ni Aquinaldo sa Kawit, na kaniyang lunsod ang “Kalayaan ng Pilipinas” noong Junyo 12, 1898. Subalit ang pagkaproklama na sinagawa ay hindi dinaluhan ni isang Amerikano. Bakit? Hindi ba’t sila ang ating “comrade at arms?” “Kaibigan?” “Kakampi?” Walang Gringong dumalo kahit mayroong imbitasyong isinagawa at ibinigay ni Aquinaldo. Maliwanag na ayaw ng mga Amerikano na KILALANIN ANG ATING KALAYAAN!!!

Hulyo, 1998, pinutol ng mga rebolusyonaryo ang rasyon ng tubig at pagkain sa Intramuros. Tuloy lahat ng mga residente sa loob ng siyudad ay walang mainom at makain. Ang mga naninirahan dito ay umaasa na lang sa ulan at napakaduming tubig mula sa balon. Mga kabayo, aso, pusa pati na daga ang kinakain ng 250,000 taga Intramuros. Tambak ang mga basura sa lansangan, tuloy marami ay nagkasakit. Ang niutral na konsul ng Belgium na nasa loob ng Intramuros ay nagsilbing mensahero ng Kastilang Kapitan Heneral Fermin Jaudenes at Amerikanong Heneral Wesley Merritt. Maladiplomasiyang pagalang ang isinusulat ng mga Kastila sa mga Gringo, tulad ng…

“Very respectfully” “Kissing the hands of your excellencies” “Without prejudice to the high sentiments of honor and duty which your excellency entertains”

Ang kabuoang nilalaman ng liham ng Kastilang Kapitan Heneral Fermin Jaudenes kay Heneral Wesley Merritt ng Amerika ay kahilingan ng pagsuko sa dahilang kawalaan ng pagasang magwagi sa kasalukuyang kondisyon nila sa Intramuros. Dalawa ang kanilang kahilingan sa mga Gringo…

1. Nais ni Jaudenes na mangako ang Gringong Heneral Merritt na huwag payagan, pigilan ang mga naghihimagsik na Pilipino, makapasok sa Intramuros.

2. Ang mga Amerikano ang pormal na magpapasuko kay Juadenes at mga naninirahang mga Kastila sa loob ng lunsod. Ito’y dapat na tuparin upang hindi mabahiran ang kaniyang kahihiyan at onor ng Espania.

Ang liham ay sinagot naman ni Heneral Merritt …"We purposely gave the insurgents no notice of the attack on Manila, because we did not need their cooperation."

Halos lahat naman nang mga karatigpook sa labas ng Maynila ay nasa kamay na ng mga Pilipinong rebolusyonaryo. Galing Camino Real, ang puwersa ni Aquinaldo ay papasok sa Malate sa harapan ng Fort San Antonio Abad, mayroon rin sa Singalong, Sta. Mesa at Tondo. Ang kahanga-hangang pangyayaring tagumpay na isinagawang magisa ng mga Pilipino, sa pamumuno ni Aquinaldo! Isang Amerikanong “war correspondent” F.D. Miller ay sumulat… ”the Insurgents had accomplished wonders in forcing the enemy (Spanish) to retire to their inner line of defenses, though they were practically without artillery.”

Si Dewey naman at ang kaniyang puwersang pangdagat ay nasa Manila Bay na hindi tumitinag. Ang mga “American land troops” ay hindi rin kumikilos hangang sa dumating ang buwan ng Agosto, ito’y isinagawa upang huwag lumabag sa kautusang galing sa Washington…”Land soldiers are not allowed any positions, save several hundred yards from the Insurgents’ frontlines.” Nang dumating si Aquinaldo at mga rebulusyonaryo at napaligiran ang Intramuros, Si Aquinaldo ay patumpik-tumpik na tila may hinihintay na kung ano? Tila hindi mawari kung ano ang gagawin? Bakit?

Ang mga mahiwagangang katanungan ay ito…

1. Bakit tila naghihintay na kung ano, itong si Aquinaldo sa pagsalakay sa Maynila (Intramuros)? Napakalaki ng pagkakataon at panahon niya at ang kasamang mga rebolusyonayo na sakupin ang lunsod at angkinin ang tagumpay? Ano ang hinihintay ni Aquinaldo?

2. Bakit kumableng dali-dali si Dewey sa Washington at nagaalala na ang mga Pilipino ay nagwawagi at pinaliligiran na ang Maynila (Intramuros)?

3. Ano kaya ang tunay na detalya sa kasunduan ng mga Kastila at mga Amerikano bukod sa pagkakabenta ng mga Kastila sa mga Gringo sa kanilang nalalabing kolonyang mga isla, ng kanilang lagdaan ang Treaty of Paris?

4. Ano kaya ang pinagusapan sa “Meeting” na isinagawa nila Aquinaldo at nang mga US consuls sa Singapore at Hongkong? Meeting nila Aquinaldo at Dewey? Nila Aquinaldo, General Merritt at General Greene?

5. Saan napunta ang salaping kabayarang ibinigay ayon sa kasunduan ni Aquinaldo at nang Kolonyal na Pamahalaan ng Kastila sa Pilipinas sa Biak na Bato. Ang kabayarang salapi ay nasa kamay ni Aquinaldo at kaniyang mga kasamahang Junta sa Hongkong. Bakit inudyokan ng mga Amerikano sina Aquinaldo na sumuway sa kasunduang “Biak na Bato?” Sa ginawang ito, mayroon kayang “kabayaran” na naman na nangyari?

9:35 ng umaga, Agosto 13, 1898, ang Gringong bapor na Olimpia at tatlo pa nilang bapor na pangdigma sa pamumuno ni George Dewey, ay patuloy sa pagkanyon sa Fort San Antonio Abad at na nagiingat na huwag tamaan ang Intramuros. Matapos ang “pagkanyon” na isinagawa, tulad ng Kastilang Admirante Patricio Montojo, si Juadenes ay winagayway ang puting bandila, bilang pagsuko nila sa mga Amerikano!!! 11:20 ng umaga, ang hukbong Amerikano ay pumasok sa lunsod ng Intramuros (Maynila) at kanilang itinirik ang bandilang Gringo! Ang pinakamura, pinakamaigsi na digmaan sa kasaysayan ng Amerika, hangang sa kasalukuyan! Pinakakaunting nasugatan at namatay - tatlungpu’t tatlo ang sugatan at sampung Amerikanong sundalo na nagbuwis ng buhay sa “Mock Battle of Manila,” tagumpay na inangkin ng mga Gringo!

Maraming kilalang Amerikano ang sumalungat at binatikos ang imperialistang hakbang na ginawa ng kanilang bayang Estados Unidos. Andrew Carnegie, Grover Cleveland, Samuel Gompers, William Jennings Bryan at ang batikang manunulat na si Mark Twain na nagsabi… “We have pacified some thousands of the islanders and buried them, destroyed their fields, burned their villages and turned their widows and orphans out of doors. The White Man’s Burden has been sung! Who will sing the Brown Man’s?” Taong 1902, nang “opisyal” na natapos ang digmaang Pilipino/Amerikano, 5,000 Gringo ang tinala na namatay, na ang karamihan ay namatay sa init at sakit, samantalang 20,000 naman na mga Pilipinong pumanaw na ang karamihan ay sibilyan na walang kinalaman sa digmaan. Pilipinas ang unang Vietnam, Grenada, Somalia, Panama, Kuwait, Afganistan at Iraq. Ang natutunan at karanasan sa pananakop at kung paano maaakit ang “Hearts and Minds” ng mga nasasakupan ay natutunan sa pagkakasakop sa Pilipinas ng mga Gringo, nang mahigit na ngayon 210 taon.

Napakahiwaga ang kasaysayan ng “KALAYAAN ng PILIPINAS.” Marso 16, 1521 – ang mga Kastila ay sinakop tayo upang palayain ang kaluluwa ng Pilipino sa “kasalan ng demonyo.” Mayo 1, 1898 – sianakop tayo ng mga Gringo upang palayain tayo sa mga mapagaping mga Kastila. Disyembre 10, 1941 – sinakop tayo ng mga Hapon upang palayain tayo sa mga kolonyalistang Gringo at Oktubre 14, 1943, opisyal na binigay ng mga Hapon ang ating kalayaan. Pebrero 3, 1945 – muli tayong sinakop ng mga Gringo upang palayain tayo sa mga imperyalistang Hapon. Hangang sa bigyan nila tayo ng “pekeng kalayaan” noong Hulyo 4, 1946, na itinulad sa buwan at araw ng kalayaan ng Estados Unidos, na Gringong bayan. Isinagawa ng CIA ang “peaceful revolution” na “People Power,” Pebrero 22, 1986, sinasabi rin na ito ay “kalayaan” natin sa ganid na diktador ferdinand marcos! Alin, nasaan at kailan ang tunay nating kalayaan?

Tunay nga kayang malaya na tayo noong Hunyo 12, 1898? Tayo ay magiging malaya lamang kung ating tuluyang lalagutin ang mga taling nakakabit sa nagpapagalaw sa “puppet” na nakaraan at kasalukuyan nating pamahalaan. Saka lang marahil tayo ay buong puso may kasagutan, sa katanungang… MAUULIT KAYA ANG MGA KASAKIMAN AT MALAGIM NA NANGYARI SA ATING KASAYSAYAN?

ka tony

revised, the 27^th of September, 2008

…about the painting above - “Filipinas, Cuba y Puerto Rico Libres” (copyright)

Artist – Tony Donato / Size - 35” X 30” / acrylic on canvas – the painting symbolize freedom from colonialism, imperialism, racism & freedom from sickness. Tri-color, triangle & stars of the Philippines’, Cuba’s & Puerto Rico’s flag are presented, the three last Spanish island colonies.

This painting was featured at “La Pena Cultural Center” Berkeley, California. All 25 exhibited paintings at La Pena CC, were silk screened and made into posters. Thousands copies of posters were sent to Cuba, to different cultural centers and galleries in Europe to raise funds to help Cuba’s AIDS Foundation.

Pasong Tirad Lugar ng Kagitingan o Katangahan?

Si Che Guevara ay nagsabi "mountain warfare, specially battles on a mountain pass, is a big advantage for the defender in which victory is expected, than the invaders." Tulad din nang nangyari sa pag dedepensa ng "300 Spartans" sa panguguna ng kanilang haring si Leonides sa Thermopylae, laban sa kalahating milyong sundalong taga Persia sa panguguna naman ni haring Xerxes. Kay tagal na labanan bago napatay ang 299 na mga Spartans. Nang ang mga Hapon ay natatalo na noong WW ll, ipinasya ni Heneral Yamashita ang mamundok at isinagawa ang "Guerrilla Warfare" sa ginawang “strategy” matagal bago sila sumuko. Katunayan maraming mga WW ll na sundalong Hapon, tulad ni Hiroo Onoda na nanatili at matiwasay na namuhay ng matagal sa isinagawang pamumundok sa Pilipinas at noong dekada 60s lang sumuko!!! Si Heneral Antonio Luna ay nagpasya at isasagawa na sana ang "Guerrilla Warfare" sa bundok laban sa mga Gringo, ngunit sa kasawiang palad siya ay inasasina sa Bayambang, Cabanatuan.

Ang kamalian ni Don Emilio Aquinaldo y Famy ay tumakas na walang direksiyon kung saan tutungo, walang ginawang pag paplano kung ano ang mainam na gagawin, tuloy umabot sa karagatan ng Palanan, na wala nang mapagtakbuhan. Kaya nga't sila ay nagdaan sa Pasong Tirad na kasama ang kaniyang paborito at pinagkakatiwalaang Heneral Gregorio del Pilar. Ang Heneral, kasama ang 53 rebolusiyonaryo ay nagbuwis ng kanilang buhay, nang sa ganoon'y makatakas si "El Presidente". Ang ngayon'y itinuturing natin Pasong Tirad na simbolo ng "Kagitingan" at hindi "Katangahan".

Si Gregorio del Pilar ay ipinaganak sa San Jose, Bulacan noong Nobiyembre 14, 1875. Ika-5 sa anim na anak, ang kaniyang Tiyo ay ang bayaning Marcelo del Pilar. Ang mga magulang ni Gregorio ay maralita at siya ay nagtitinda ng kakanin noong siya ay bata pa, nang makatulong sa kabuhayan nilang magpamilya. Siya naman ay nakapagaral sa Ateneo at may kahusayan sa Latin, Greco, Espanol, pilosopiya, at algebra. Nakatira at pinagaral ng kaniyang Tiya na ang asawa ay si Deodato Arellano na isang tagapagsulat at gawa nang propaganda ng KKK. Ang kaniyang naging serbisiyo sa amain ay magkalat ng propaganda na mga naisulat at inimprenta ni Arellano.

Si Goyo (kung siya ay tawagin) sa dahilang maralita, ay 'di makapag aral sa unibersidad, kaya't siya ay nagaral na lang sa "School of Arts & Trades", upang maging "maestro de obras". Ang KKK sa Bulacan ay hindi matagumpay kaya ito’y hindi ipinagpatuloy. Kumalat ang balita ang lakas at matagumpay na rebolusiyon sa Cavite, ang mga Bulakenyo'y nagsipag alsang muli. Ang lbarrio Kakaron de Sili, na sa kalagitnaan ng San Rafael at Santa Maria, may isang "mistikong lider" na nangagalang Maestrong Sebio na 'di umano daw ay hindi tinatablan ng bala at dahilan dito’y maraming sumasampalataya sa kaniya at hinirang mamuno, kasama na rito ay si Goyo.

Bagong taon ng 1897 -Si Goyo kasama ang kapatid na si Julian at kanilang bayaw, puspusang nakipag labanan sa mga kastila, siya ay nag pamulat nang katapangan at nakaagaw ng 14 baril na "Mauser" mula sa napatay niyang "casadores". Sa dahilan dito kaagad siyang ginawang kapitan ni Maestro Sebio. Bukod sa nangyaring ito, marami pang beses siyang naka agaw na mga baril sa iba't ibang labanan. Ang balita ay parang apoy na umabot at napansin ni Aquinaldo tuloy itinaas ang kaniyang katungkulan muli, na Koronel.

Disyembre, taong 1897 sa dahilang malapit ang kalooban ni Aquinaldo sa kaniya, lubos na humahanga at pigkakatiwalaan, si Del Pilar ay isinama sa Hongkong sa isinagawang "self exile" ni Aquinaldo. Ang buwan ng Disyembre ay napakahalaga sa buhay ni Del Pilar, Disyembre ng siya ay sumanib sa KKK, Disyembre naman nang isinama siya sa ginawang "Self Exile" sa Hongkong ni Aquinaldo, Disyembre rin ng namatay siya sa Pasong Tirad. Nang tanghalin ni Aquinaldo ang kaniyang sarili na Diktador ng Pilipinas, sinabi ni Aquinaldo kay Tomas Mascardo..."Isinama ko si Goyo sa Hongkong, Singapore at Saigon, sapagkat siya ang aking tagapagpayo, pinagkakatiwala ko sa kaniya ang lahat, hangang sa aking kamatayan. Dahil dito, si Goyo ang aking na piling Diktador ng Bulacan at Nueva Ecija".

Nang sumuko ang mga Kastila sa Bulacan noong Hunyo 24, 1898, tunog ng mga kampana sa simbahan ay walang humpay, sabay sa pagkanta ng korong nag gagandahang mga dilag na umaawit sa nilikhang tugtugin alay kay Goyo ni maestro Pedro Santos. Ang ala "Prinsipe Amante" na Del Pilar ng Bulacan, ay sakay ang kaniyang kabayong puti, naka bagong unipormeng khaki na ipinasadya pa sa Hongkong, bagong bota na mula sa Inglatiera na may pilak na "spur" at ang mga diamanteng singsing na sa kaniyang mga daliri'y nagniningning. Kababaihan sa kaniya ay kay laki nang paghanga, kahit batid ng mga ito na napakadami niyang mga "querrida" sa iba't-ibang lugar. Isang 'di magandang pangyayari noong inagurasyon ng Kongreso sa Malolos, ng si Heneral Isidoro Torres ay napiling mamuno sa mga rebulusyonariong sundalo, humahagibis na nagtugo si Del Pilar sa gitna ng plazang nakakabayo, at sa harap ng lahat, kasama na si Aquinaldo at mga kongresista, si Del Pilar ay ubod lakas na sumigaw "Heneral Torres...kung saan ang teritoriyo ni Heneral Del Pilar, ikaw ay hindi maaaring mamuno!!!" Si Del Pilar ay walang sinasaluduhan at sinusunod na inuutos mula sa mga nakakataas sa kaniya, bukod tagi lang kay Aquinaldo at mga inuutos nito.

Hunyo 4, 1899 nang anyayahan ni Aquinaldo si Del Pilar na makipagkita sa kaniya sa San Isidro, Nueva Ecija upang ipaalam at ibigay ang isang napalaki at sikretong misyon. Si Antonio Luna na kung tanghalin ng Gringo'y "the Filipino military geinus", matalinong Ilustrado, kinakaingitan, mainitin ang ulo, walang respeto at pitagan kay Aquinaldo, isang Ilocano (siya ay pinaganak sa Binundok) na hindi makasundo ni Aquinaldo pati ng mga Caviteno niyang kababayan. Dahilan sa kawalan ng pitagan at paglabag ni Luna sa mga kautusan ni El Presidente, sinakdal si Heneral Luna sa salang sidisyon at dapat na patayin.

Pinadalhan ng telegrama si Luna, na nagmula kay Aquinaldo upang ang dalawa ay magkita sa Bayambang. Ito'y pawang panlilinlang ng Presidente na hindi dadalo, at kay Luna na haharap ay si Del Pilar na ang misyong ibinigay ni Aquinaldo, patayin ang Heneral. Nang dumating si Heneral Antonio Luna sa Bayambang, sa hagdanan ay nagmamadaling umakyat, na salubong ang isang tanod na hindi siya pinansin at sinaluduhan. Ang disiplinariyong Heneral ay sumigaw

"...Cimverguensa!!! wala bang nagturo sa iyo na sumaludo sa nakakataas sa iyo?"

Ang tanod ay kaniyang nilapitan at ito'y sinampal. Ang sumunod naman niyang na kaharap ay ang matagal na niyang kaaway na si Felipe Buencamino at Pedrong Kastila na batid ng dalawa ang misyong utos na pag paslang sa Heneral. Naginit lalo ang ulo ni Luna ng mabatid nito na wala naman ang Presidente sa Bayambang at nag sambit

"...Puneta, nangaling pa ako ng malayo at wala palang mangyayari!!!"

Muling nagkaroon ng alitan ang dalawa, sanhi ng galit ni Buencamino kay Luna sa dahilang pag sampal sa kaniya sa harapan ng madla sa isa sa kanilang matagal nang alitan, 'di na ni Buencamino hinintay ang misyon ni Del Pilar at siya na mismo ang nagsagawa sa pagpaslang sa magiting na Heneral Antonio Luna. Ang Heneral ay pinagbabaril, tinaga naman ni Pedrong Kastila ng bolo sa ulo at mukha at ang ibang mga tanod at kawal naman'y siya 'y pinagsasaksak. Sugat sugatan ang Heneral subalit ito'y nakalabas pa sa lansangan at naka pagpaputok ng kaniyang baril

"...Mga traydor, mga duwag!!!"

at doon sa lansangan binawian ng buhay ang magiting na Heneral Luna. Sa kalayuan ng San Isidro sa Bayambang si Heneral Luna ay patay na, bago nakarating si Del Pilar. Mula noon lalong naging malapit ang Presidente sa kaniyang paboritong Heneral Del Pilar, sila'y magkatalikod na nagmamasid, nagagamba lalo't-lalo na sa mga Ilokanong rebulusyonaryo na baka ipaghiganti ang kanilang pinaslang na Heneral Luna.

Unang araw ng Disyembre nang mapasailalim ang Concepcion sa mga Gringo. Ang Kabundukan ng Concepcion ay Tirad, na kasalukuyan sina Aquinaldo, Del Pilar at kanilang rebolusyonaryo'y patuloy ang pagtakas sa dahilang pag habol sa kanila ng tropa ni Major Peyton March na may "nom de guerre", January Galoot. Karamihan sa mga sundalong Gringo ay beterano ng "Indian Wars" at nakakarami dito'y mga "sharpshooters". Napabalita na mayroong napatay na 53 rebeldeng Pilipino at kabilang dito ay si Heneral Del Pilar.

Mahirap paniwalaan ang Gringong pahayagan lalo na sa panahon na 'yon. Nagumpisa pa lamang ang binuksang pahayagan na pagaari ni William Hearst. Ito'y naghahanap nang mga panyayari malaki man o maliit na balita, ito naman ay kanilang bibigyan ng "kulay", palalakihin at bibigyan ng kaguluhan nang maitala sa kanilang pahayagan. Tulad sa Cuba nang ipadala niya ang "war corespondent" na si Frederic Remington, may anim na buwan na ito sa Cuba at wala pa rin balita at nangyayaring gulo matapos ang pagsabog ng barkong "Maine". Nagtelegrama si Remington "There will be no war, can I come home?"... Ang kasagutan naman ni Hearst..."Please remain, you furnish the pictures and I'll furnish the war".

Kung mayroong bayani at kasaysayan na hinubog ng mediang Gringo, ito ay si Del Pilar at ang nangyari sa Pasong Tirad, kailangan nila ito nang sa ganoon ay magkaroon ng drama, kaunting imahinasiyon, nang gumanda ang tingin ng mundo sa America at mabili rin ang kanilang pahayagan. Dalawang reporter ng diyaryong "The Manila freedom" ang kasama at nagsipagsulat ng maladramang labanan ng mga Gringo at Del Pilar sa Pasong Tirad; John McCutcheon at si Richard Henry Little (ng Chicago Tribune)...

"Del Pilar was the last to fall, wearing well tailored khaki uniform, boots with silver spurs, three gorgeous golden medallions hanging around his neck. We heard his voice continually during the battle urging his men to greater effort, scolding them, praising them, cursing, appealing one moment to their love of their native land and the next instant threatening to kill them himself if they did not stand firm."

Mala hollywood ang pagkaka pinta sa naturang eksena at pamumuno ni Del Pilar. Ang nakapagtataka kung paano kalinaw at madetalya sa pandinig nila McCutcheon at Little ang mga sinasabi ni Del Pilar, bukod sa nangyayaring komusyon, kaguluhan, putukan, tumutumbang mga sundalong tinamaan ng bala sa kapaligiran, napakalayo at napaka tarik na Pasong Tirad upang mabatid at madinig ang sinambit ni Del Pilar sa mga tauhan! Napakalinaw ng kanilang mga mata naman at kitang-kita ang pananamit at suot na mga alahas ni Heneral Del Pilar. Kung ang heneral ay kanilang tanaw na tanaw at naka lantad, sakay ang kabayong puti na nagsisigaw sa kaniyang mga sundalo, 'di ba dapat siya agad ang puntiryahin ng mga "sharpshooters?"

Ang tunay na pangyayari tugon sa ibinigay na testimoniya ni Vicente Enriquez, matapat na kaibigan, kababata sa Bulacan at pinagkakatiwalaan ni Del Pilar, sa mga nagusig sa kaniya ng siya'y mahuli (actual testimony was in Pilipino but translated as is, for the U S army by a Pilipino interpreter)…

"we passed the night in the cabin on the peak. Around dawn (Dec. 2) we heared shooting from Concepcion. At daybreak the general ordered me to go down to the trenches to see what was going on. From the hilltop I saw American troops resting below, their arms stacked up. Our soldiers told me our position was impregnable. We all agreed we are winning the battle. I returned to the peak where I left General Del Pilar, but on the way up I saw him with Lieutenant Telesforo Carrasco & Vicente Morales & the bugler. I told him what I have seen. The general quicken his pace on learning that the Americans could be seen from a certain high point. We arrived on the top of the trenches. Then we went to the hilltop where I was & the moment we got there we heard renewed firing and saw our soldiers giving battle. Our soldiers pointing their hands, warned Del Pilar that the enemy was almost on top of us but could not see nothing save an irregular movement of the cogon grass. So the general ordered a halt to the firing. And erect on the hilltop to see & distinguish the enemy. While he was doing this he was hit by a bullet. The general covered his face with both hands & falling backward & diying instantly. Always handsome & elegant."

Hindi natin masyadong maunawaan ang pagkaka salin sa wikang ingles nang testimoniyang ibinigay ni Enriquez. Ang pagkakaiwan at pagnanakaw sa personal na gamit, sa bangkay ng heneral ay 'di ko na rin babangitin, sapagkat mala-hollywood na muli, ito naman'y nabasa na natin sa ating "history books" na nilimbag ng mga Gringo, ipinagamit sa paaralan at tuluyang lasunin ang kaisipan ng mga paslit na bata, Nang mabura at maipairal sa murang kaisipan ng magaaral ang ninanais ng koloniyal nilang hangarin. Pati na ang paglalahad sa pahayagang “Chicago Tribune” kaugnay sa bangkay ni Del Pilar nila McCutchen at Little, na isinama rin sa ating pangaklat paaralan ay pawang “makulay na eksena” sa Hollywood…

“We took his Memoirs, his letters, all his papers. And Sullivan look his pants, and Snider his shoes, and the sergeant one of his silver spurs, and a lieutenant the other other spur, and another soldier some of his buttons. I also took some buttons; his neck was still drenched with blood ….

And a soldier showed us a silk handkerchief. It was also Del Pilar’s …. Over the left was embroidered the name of his girl friend. I saw another soldier of ours, seated on a rock, examining in his hands a golden locket taken from the General, containing a strand of a woman’s hair. A crow perched atop his feet, another hovered over his head. And I thought we had stripped del Pilar of everything; but no, I was mistaken: his glory, his glory as a soldier remained.”

Ibig ko lamang mailathala ang katotohanan at tunay na nangyari. Ito'y hindi dapat itago sa pang pansariling kapakanan at pagtakpan ang kamalian at kung mayroon nga kamalian, ito'y pagaralan upang huwag nang maulit pa. Hindi ko binabahiran ang nagawang kadakilaan o kasalanan ni Del Pilar, Bilang isang sundalo, kaniyang sinunod lamang ang mga kautusan ng kaniyang tinigalang autoridad. Ang "pupet" ay madaling wasakin, subalit ang nagpapagalaw at nakakabit na mga pisi dito ay kay hirap putulin!

ka tony

revised - the 2nd of December, 2007

Ang Pagkamatir ng GOMBURZA

Pebrero 17, 1872 - ang kolonyal na pamahalaan ng kastila sa Pilipinas ay ipinapatay ang tatlong pari na kung tagurian sa ngayon'y GOMBURZA. Ang tatlong sekular na Pilipinong pari ay pinagbintangan na nagpasimula nang munting rebelyon noong gabi ng 20, Enero, 1872. Ang tatlo ay inakusahan, nilitis at sinintensyahan na patayin sa pamamagitan nang garrote, na wala man lamang na abogado o nagdipensa tugon sa paratang na akusasyon.

Maitutulad ang pangyayari ng kasong ito, maihahambing sa kapanahunan ng Dupang na naging pangulong marcos. Ang pamahalaang marcos ay hahanap nang butas upang ikaw ay mapagbintangan, maakusahan lalo na't kung ikaw ay salungat sa kaniyang kasakiman o sagabal sa kaniyang pamamalakad. Si Padre Mariano Gomez isang mestisong Hapon ay hindi lamang isang banal na pari, malaki ang naitulong niya sa pagpapareporma ng lupa para sa mga magsasaka. Kaya nga't noong siya ay hulihin kasama ang kaniyang pamangkin na si Padre Feliciano Gomez sa kumbento ng kaniyang paroko sa Bacoor. Ang mga mahihirap at magsasaka ay siya sana'y ipagtatangol, subalit kaniya itong pinigilan, ipinatabi at mahinahon siya ay nagpatali ng kaniyang mga kamay sa mga "guardia civil."

Si Padre Jacinto Zamora ay isang sekular na pari na kung sa ngayon kapanahunan ay maaaring tawagin na, "happy go lucky", mahilig sa sugal, sabong at kung ano-ano pa...Subalit maraming nagsasaad na ang tunay na hinahanap upang dakpin ay isang nagagalang Jose Zamora at hindi Jacinto Zamora. Ito ay isang pagsosona ng mga autoredades upang tumahimik ang mga laban sa kanila, magbigay aral at matakot ang nakakarami at upang huwag tularan. Mayroon rin na nagsasaad na si Padre Zamora ay isang marangal na pareng Pilipino, na kaya lamang dinakip ay dahilan sa pagkamalapit niya kay Parde Burgos.

Si Padre Jose Burgos ay isang "Creole", tunay na mapusok, aktibista at nagnanasa nang reporma sa bayan at simbahan. Siya ay isa sa nanguna sa isang malaking pagaalsang ginawa ng mga istudyante sa San Juan de Letran, na ikinamatay ng isang magaaral. Bilang isang Creole siya ay maaaring maging paring Dominicano, Recolletos, Agustino o Jesuit, subalit sa sanhi ng kaniyang pagka aktibista, kaniyang pinili ay Sekular. Isang akusado na nadakip, kasapi sa nasabing "Cavite Mutineer" ay isang mestizo na nangagalang Francisco Saldua, na kung ating susuriin ang pagkatao, siya ay apo ni Charlotte Corday, isang babaeng Fransesa na pumatay at inasasina si Marat, habang ito ay nasa "bathtub" na may taglay na sakit sa balat, noong "French Revolution" Si Saldua ay bumaliktad na ala Judas, at nagsaad na si Padre Burgos at kasama ng dalawang akusadong pari ang nagpasimula nang naturang pagaalsa sa Cavite, na ikinamatay ng isang mataas na kastilang opisyal. Si Saldua ay nasintensyahan na kasamang igagarrote ng tatlong pare sa araw na ito, sa kaniyang paniniwala at sa kaniya'y ipinangako, siya ay pawawalan nang sala sa entablado ng kamatayan at hahandugan pa nang kabayarang salapi sa kaniyang pagtetistigong ginawa, kaya nga't siya pa ay nakangiting punmanhik sa entablado ng garrote. Nang si Saldua ay lagyan nang saplot ang kaniyang mukha, ipinaupo sa silya nang garrote, siya ay pumiglas, hindi niya akalain na aabot dito ang sa kaniya'y gagawin, siya ay nagwala, halos sampung katao ang pumipigil sa kaniyang pagpupumiglas at pagtitili, samantalang hinihigpitan ang panakal nang garrote...tumahimik bigla at nalagutan siya ng hininga.

Ala 5 ng umaga nang nasabing araw, hiniling ni Gobernado Heneral Rafael Izquierdo, sa Arsobispo ng Maynila Gregorio Meliton Martinez, na bago magarrote ang talong pari, upang lalong sila ay mapahiya, ay nararapat na ang mga ito'y hindi naka suot ng kanilang Abito. Subalit ang Arsobispo ay hindi sinunod ang kautusan sa naniniwalang ang tatlong pari at inosente sa kanila'y ibinintang na kasalanan. Ang Arsobispo ay nag patunog nang mga kampana bilang isang huling pagsaludo sa tatlong pari habang ang mga ito'y patungo sa Bagumbayan. Ang unang pumanhik sa entablado ay ang 85 na taong gulang na si Padre Gomez, sa kaniyang paglalakad na uukod-ukod ay nahulog ang salamin niya sa mata, huminto, pinulot at isinoot na muli at nagwika..."Tayo'y magtungo na kung saan, ang mga dahon ay hindi titinag kung hindi pagagalawin ng Maykapal!" Si Padre Gomez ay mahinahong umupo sa silya nang garrote, isinagawa sa kaniya ang pagpatay.

"JACINTO ZAMORA!!!"...ng marinig ni Padre Zamora tawagin ang kaniyang pangalan, ito'y umakyat sa entablado na wala man lang na sinabi...matahimik na umupo sa silya nang garrote na tila ito ay isang pagbabakasakaling panaginip lamang, nagbabakasakali tulad ng larong sugal.

Matapos magarrote ang dalawang kasamang pari, si Padre Burgos ay pumanhik sa entablado nang kamatayan, doon siya ay tumigil at humarap sa kastilang Koronel Boscasa, taglay pa rin ang pagkamapusok, tapang at aktibistang katauhan ay nagsabi... "Pinapatawad kita at sana'y ang Diyos ay patawarin ka rin, tulad ng pagpapatawad ko sa iyo" Si Padre Burgos ay mahinahon na umupo sa upuan nang garrote, subalit biglang itong tumayo at sumigaw..."Ano ang nagawa kong kasalanan? Ako ba ay mamamatay nang walang man lang saysay? Diyos Ko!!!...walang katarungan sa mundong ito!!! Pagkasigaw niyang ito, lumapit ang berdugong sa kaniya'y na piling papatay, at ang berdugo ay nagwika..."Padre...ako'y iyong patawarin sa aking gagawin sa iyo" Ang pari ay malungkot na minasdan ang mata ng berdugo na ito lamang ang mga butas na hindi natatakpan nang saplot sa mukha at mahinahong tumugon..."Pinatatawad kita, anak...gawin mo na ang pinaguutos sa iyo" Pagkakasabi nito, si Padre Burgos ay hinarap ang mga nakaluhod na mga tao at kaniyang itinaas ang kanang kamay upang ang lahat ay basbasan. Siya ay umupo na sa garrote at tinakpan naman ang kaniyang mukha. Habang hinihigpitan ng berdugo ang kahoy at bakal na panakal sa leeg ng pari, si Padre Burgos ay sumisigaw..."Aking Amang Panginoon, kupkupin po ninyo ang kaluluwa ng isang inosent..." hindi naituloy ang kaniyang huling habilin at siya ay nalagutan nang hininga.

Ang mga labing bangkay ng GOMBURZA ay ibinaon sa isang sulok sa Sementeryo ng Paco na wala man lang inilagay na krus o palatandaan. Kamakailang taon lamang napagkaalaman na isang "rest room" na pangbabae ang naitayo sa pinagbaunan ng labi ng dakilang GOMBURZA! Tunay na kahabag-habag ang hinantungan ng tatlong Pare na nagsilbing bilang pingki kay Rizal at himagsikang tinatag laban sa kolonyalistang mga Kastila.

ka tony
revised the 21st of September, '08

Pvt. William Walter Grayson - U.S. Nebraska Volunteers

…ika 4 ng Pebrero, 1899, Isang bala na nakapatay na nagmula sa ripleng Springfield na pinaputok ni William Walter Grayson, ay pumatay rin ng milyong-milyong mga Pilipino. Kasalukuyan, ito ay patuloy na pumapatay pa nang marami hangang sa ngayon!

1899, maraming opisyal Amerikano na ibig biyan nang pansin ng nakatataas sa kanila ukol sa mga “insurgents” na mga Pilipino na umaapak sa “neutral zone” at ito’y kanilang kinakainis. Subalit ang nasabing isyu ay hindi gigawan nang kaukulang pansin ng kanilang mga opisyal. Tulad ni Koronel Strotsenburg, pinuno nang “Nebraska volunteers” na may tatlong araw na siyang sumusulat sa kaniyang nakatataas, subalit wala pa rin nangyayari. Kaya kaniyang binigyan ng utos ang pangalawang tenyente na si Burt D. Wheedon na magiging kargo nito ang “Nebraska Outpost # 2”. Ika 7:30 gabi, ika 4 ng Pebrero,1899, ipinahiwatig na pahituin, hulihin at kung nararapat ay barilin kung sino mang “insurgents” ang lumabag sa kautusan. Kaniyang inutos ito sa napiling 8 na kawal Amerikano na magbabantay, ang isa dito ay nangagalang Pvt. William Walter Grayson. Nakaraan ang 30 minuto, si Pvt. Grayson at ang kasama niyang si Pvt. Orville Miller, ay nagpapatrolya sa tulay ng San Juan del Monte na pawis-pawisan, maumido, malamok at mabahong ilog na kanilang naaamoy sa kapaligiran. Ayon sa testimonya ni Pvt. Grayson, na sinaad naman ni tenyente Wheedon…”Two Privates, Grayson and Miller and another Nebraska volunteer were patrolling the junction shortly before 8:00 pm. Private Grayson of Company D, was short distance in advance of the other two. After waiting about 5 minutes , Pvt Grayson saw 4 armed men suddenly appear 5 yards in front of them. He immediately called, “HALT”…at his command the 4 men cocked their pieces, whereupon Pvt. Grayson called “HALT” again and fired at them.” Si Private Gayson naman ang nagsabi…”I yelled “HALT”…the man moved. I challenged with another “HALT.” Then he immediately shouted “ALTO” to me. Well, I thought the best thing to do was to shoot him. He dropped.” Naririto naman ang isang bersyon nang panyayari, tugon sa dalawang kasama ni Pvt. Grayson…”as they approached the bridge of San Juan river, low whistle, possibly signal and a red lantern flashed ahead from a ramshackle old Spanish blockhouse used by Filipinos as barracks. Suddenly, not more than 20 feet in front of them, the shadowy shapes of 4 natives, almost certainly drunk and probably unarmed. “HALT” shouted Grayson, raising his cocked springfield rifle. “ALTO!” echoed one of the figures mockingly. Grayson repeated his challenged and again the voice mimicked him. Grayson fired! The man crumpled and the 3 others sprang out of the dark. Miller shot one as Grayson, reloading quickly, dropped the other. The Americans then raced back to their camp, Pvt. Grayson yelling…”Line up fellows!!! The niggers are in here all through these lines!!!” At ang labanan ng Pilipino at Amerikano ay nagsimula, ang engkuentro nangyari ay umabot hangang alas 4 ng umaga, sumunod na araw.

Si William Walter Grayson ay isang binatang patpatin na naninirahan sa maliit na palengkehang lugar na kung tawagin ay Beatrice, Big Blue River sa Nebraska. Nagtrabaho sa isang local na “INN” na ang kaniyang tungkulin ay “innkeeper” at minsan ay isang “stable groomer.” Sa dahilang sa kahiligan niyang maglakbay, siya ay nagpatala at tinugon ang kahilingan ng kanilang Pangulong McKinley sa mga kalalakihang mamamayan upang lumaban sa sigalot ng Amerika at Espania. Siya ay nagpalista noong Mayo 10,1898, sa Lincoln, Nebraska, na maglilingkod sa “US Army” nang 2 taon. Kasalukuyan, noon siya ay 23 taong gulang, siya ay na atasang sumanib sa “1^st Regiment of the Nebraska Infantry U.S. Volunteers”. Ayon sa kaniyang isinukong papel ng kaniyang kapanganakan; Si Grayson ay ipinanganak sa Inglatiera, noon Abril 9,1876 (noon ay maaaring ang isang hindi U.S. citizen o immigrant, ay maaring tangapin sa military, na ngayon ay ginawa nang muli), ang kaniyang magulang tulad ng milyong Europeo ay nagsipagsalta bilang “immigrant” sa Amerika. Ayon sa rekord militar ni Grayson, siya ay maytaas na 5’x 6 inches”, maputi ang balat, asul ang mga mata at kulay kape ang buhok.

Kasama si Pvt. Grayson na lulan nang US Navy barkong “Senator” na kasama ang mga sundalong 75,000 na may mga iilan kasamang mga sundalong Itim o kung tawagin ay “BUFFALO SOLDIERS”, karamihan sa mga itim na sudalong ito ay mga beterano ng “Indian wars”. Tinugunan silang “Buffalo Soldiers” (tulad nang kanta ni Bob Marley) ng mga “Native American Indians”, sapagkat ang kanilang mga kingky buhok ay hawig sa “Balahibo ng mga Buffalo.” Tumulak silang paalis ng Presidio, San Francisco noon Mayo 25, at dumaong sila sa Maynila noon Hunio 15,1898. Sila ay isinakay sa kasko na hinila naman nang isang “tugboat” patungo sa Camp Dewey. Nakatangap si Grayson ng kaniyang unang sueldo, Hunio 30 at sabay nito ang pagbibigay ng kaniyang tunkulin magbantay sa isang “outpost” sa labas ng Maynila (Intramuros), Pasay, Agosto 26. Sa dahilang umido at init ng tropikong Pilipinas, ay ‘di makasanayan ni Grayson at siya ay na ospital sa kampo noon Septiembre 28. Siya naman ay inilipat nang kampo sa San Juan del Monte at dito nangyari nga ang krimen na kaniyang nagawa noon Pebrero 4, 1899, at nasankot sa labanan tapos nang pangyayari. Binigyan papuri ni Kapitan Nelson Black (isang “assistant surgeon of the 1st North Dakota Infantry ”) si Grayson at ang 10 sundalo, at nagsabi…”the courage and coolness, in carrying the wounded from the field under a very severe fire directed upon them by our humane enemies, who were dressed in white were all intents and evidently purposes – the so called “AMIGO.” Huling araw ng Pebrero nang iutos ni Dewey na ang barkong “Oregon” ay tumulak paalis ng Honolulu at dumaong sa Maynila, kasabay rin nang ang tropa ni Grayson ay nagtungo sa ilog ng San Mateo. Nakasagupa sila nang maliit na tropang Pilipino, sa Marikina. Sunod-sunod ang engkuntrong napalaban ni Grayson; Marso 6, sa Marikina, ika - 25, sa San Francisco del Monte, ika - 26 sa Maycauayan, ika – 27 sa Marilao at ika – 30 napasama siya kay Heneral Otis ng talunin at mapasailalim ng mga Amerikano ang Malolos at sa araw rin na iyon, kinagabihan, siya ay na distino sa Guiguinto. Kinaumagahan, siya ay tinangap sa “1^st Reserve Hospital” sa Maynila, sa dahilan ng kaniyang kapaguran sa pakikipaglaban.

Ayon naman sa US military “The Company Muster Roll” na talaan, noon Mayo 1,1899, nabigyan nang panibagong tungkulin si Pvt. Grayson, bilang “Army Cook.” Narito ang sunod-sunod na araw at pangyayari; Mayo 5, siya ay muling na ospital sanhi nang “diarrhea”, ito’y naulit noon ika – 25, at Mayo 30. Ang giyera ay tunay na nagpapahina sa kaniyang patpatin na katawan, kaya noon Agosto 23,1899 siya ay binigyan nang “honorable discharge”. Tumulak patugong Presidio, sa San Francisco, California, bitbit ang mga militar niyang gamit at ang nasueldong 19.21 dolyares. Siya ay napasama sa paradang militar, na ginanap sa Market Street, na pangunahing kalye sa San Francisco. Ipinasiya ni Grayson na manatili at manirahan bilang sibilyan sa San Francisco. Matapos ang isang taon, siya ay ikinasal sa isa rin Inglesa, Francesca Peters. Sa kanila’y nagkasal ay si Rev. F.W. Fischer, noon Disyembre 6,1900, kasabay nang taon na iyon, siya’y naging “US citizen” na pinagukulan ni Judge Daingerfield, sa San Francisco. Ang magkabiyak ay nanirahan kasalukuyan noon sa 744 Fulton Street, San Francisco, California.

Pitong taon na ang nakararaan, ang magasawa ay wala pa rin anak, nagpasya ang magasawa na lumipat sa San Jose, California. Subalit, Oktubre 22,1922 sila ay nakaisip lumipat sa Winnemucca, Nevada, Si Grayson ay sumulat sa “War Department”, Washington ayon sa kaniyang nagawang kakaibang paglilingkod militar, ipinagyabang na siya ang may pasimuno nang Giyerang Pilipino/Amerikano at humihiling nang malaking pension at bonus. Siya naman ay nakatangap nang nakalulungot na katugunan mula sa US War Department…”No pecuniary rewards are made by the government for extraordinary bravery in action.” Sumakit ang loob niya, subalit hindi ito walan nang pagasa, hindi tumigil at nagtungo sa City Hall, at hinarap ang county clerk J.W. Devey, isinalaysay at ipinatala na sa dahilang pakikipaglaban niya noon panahon ng, “Philippine-American War” siya ay nagkaroon ng sakit na “HEMORRHOIDS”, at dahilan sa tinataglay na sakit, hindi siya makapagtrabaho ang Grayson na 46 taong gulang!

Matapos nang pananatili sa Nevada nang 5 taon at nakatangap siya nang kabuoang 151.83 dolyares na pension, ngayon’y isang balo…si Grayson ay nagbalik at nanirahan muli sa San Francisco, sa 1135 Madison Avenue. Noon Marso 17,1941, siya ay tinangap sa Veteran’s Administration Hospital sa San Francisco at pagkalipas nang 3 araw, 7:50 ng umaga, Marso 20, 1941 si Pvt. William Walter Grayson ay binawian nang buhay. Ang sanhi ng kaniyang pagkamatay ayon sa otopsiya ay “cerebral thrombosis with hemiplegia, caused by arteriosclerosis” ang kaniyang bankay at paglilibing ay ginampanan ng “Halstead and Company.” Namatay si Grayson na may 64 na taon, 11 na buwan at 11 araw na gulang…Na Hindi Niya Batid at Akalain na ang Punlo Mula sa Kaniyang Ripleng Springfield na Pumatay sa Isang Inosenteng Pilipino na Tatawid Lang nang Tulay, ay Patuloy pa Rin Pumapatay sa Ilan Salin Lahi at Darating pang Salin Lahing Pilipino. Napakalaking krimen at marami pang krimen na naganap at matagumpay na naitago, napagtakpan at matagumpay na nabura sa isipan ng mga Pilipino!

ka tony
4^th of February, 2008